Perbezaan Bank Islam dan Bank Konvensional di Malaysia

Perbankan Islam dan perbankan konvensional ialah dua sistem kewangan berbeza yang beroperasi serentak di Malaysia di bawah pengawalan Bank Negara Malaysia (BNM). Perbezaan utama terletak pada larangan riba, gharar, dan maysir dalam perbankan Islam berbanding sistem faedah yang menjadi asas perbankan konvensional.

Malaysia mempunyai 16 bank Islam berlesen sepenuhnya dan bahagian pasaran perbankan Islam melebihi 40% daripada jumlah aset perbankan negara. Kedua-dua sistem dikawal selia di bawah BNM, tetapi perbankan Islam tertakluk kepada Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 (IFSA) manakala perbankan konvensional tertakluk kepada Akta Perkhidmatan Kewangan 2013 (FSA).

Perbezaan Prinsip Asas

Perbankan Islam berlandaskan prinsip Syariah yang bersumber daripada al-Quran dan as-Sunnah. Tiga larangan utama membezakan perbankan Islam daripada konvensional:

• Riba: Larangan terhadap faedah ke atas pinjaman wang. Bank Islam tidak mengenakan atau membayar faedah.
• Gharar: Larangan terhadap ketidakpastian berlebihan dalam kontrak. Setiap terma mesti jelas dan dipersetujui.
• Maysir: Larangan terhadap unsur perjudian dan spekulasi. Transaksi mesti berdasarkan aset sebenar.

Perbankan konvensional beroperasi berdasarkan prinsip pasaran bebas tanpa sekatan agama. Faedah (interest) merupakan mekanisme utama keuntungan. Bank konvensional boleh membiayai apa sahaja industri yang sah dari segi undang-undang, termasuk industri yang tidak patuh Syariah seperti minuman keras dan perjudian.

Perbezaan Operasi dan Tadbir Urus

Pengawasan Syariah

Setiap bank Islam di Malaysia ada Jawatankuasa Syariah dalaman yang melapor kepada Majlis Penasihat Syariah (MPS) BNM. MPS ialah badan tertinggi untuk hal Syariah kewangan Islam di Malaysia, dan keputusannya mengikat semua institusi.

Bank konvensional tidak ada struktur ini. Mereka hanya perlu patuh kepada undang-undang perbankan am dan garis panduan BNM.

Hubungan Bank dan Pelanggan

Perbankan Islam ada beberapa jenis hubungan bergantung pada akad Syariah yang digunakan:

• Jual beli: Bank membeli aset, kemudian menjual kepada pelanggan dengan margin keuntungan (Murabahah).
• Sewaan: Bank membeli aset dan menyewakannya kepada pelanggan (Ijarah).
• Perkongsian: Bank dan pelanggan berkongsi modal dan untung rugi (Musharakah, Mudharabah).

Perbankan konvensional lebih ringkas: hubungan sentiasa antara pemberi pinjam dan peminjam. Bank bagi wang, pelanggan bayar balik dengan faedah.

Caj Lewat Bayar

Bank Islam mengenakan ta’widh (ganti rugi) berdasarkan kerugian sebenar yang ditanggung bank. Had maksimum: 1% setahun ke atas jumlah tertunggak, mengikut garis panduan BNM. Lebihan ta’widh melebihi kos sebenar disalurkan kepada badan kebajikan.

Bank konvensional pula mengenakan faedah penalti yang boleh dikompaun, maknanya caj lewat bayar boleh membengkak dari semasa ke semasa.

Zakat

Bank Islam wajib membayar zakat perniagaan dan menyediakan saluran pembayaran zakat untuk pelanggan. Bank konvensional tidak mempunyai kewajipan atau peruntukan berkaitan zakat.

Perbezaan Produk Kewangan

Akaun Simpanan

Akaun simpanan Islam menggunakan kontrak Wadiah Yad Dhamanah (simpanan dengan jaminan). Bank jamin wang simpanan sepenuhnya, tetapi pulangan tidak dijamin. Ia diberi dalam bentuk hibah (hadiah) mengikut budi bicara bank.

Akaun simpanan konvensional sebaliknya: bank janjikan kadar faedah tetap. Pulangan dijamin, tetapi inilah yang dikira riba menurut prinsip Syariah.

Pembiayaan Peribadi

Untuk pembiayaan peribadi Islam, akad yang biasa digunakan ialah Tawarruq atau Bai’ Al-Inah. Prosesnya: bank beli komoditi, kemudian jual kepada pelanggan secara tangguh dengan margin keuntungan. Bayaran bulanan kekal tetap sepanjang tempoh. Perlindungan melalui Takaful.

Pinjaman peribadi konvensional lebih mudah: bank bagi wang terus dan kenakan faedah. Tapi bayaran bulanan boleh berubah kalau bank laraskan Kadar Asas (Base Rate). Perlindungan melalui insurans konvensional.

Pembiayaan Perumahan

Di sinilah perbezaan paling ketara. Pembiayaan perumahan Islam biasa guna akad Musharakah Mutanaqisah (perkongsian berkurangan) atau Bai’ Bithaman Ajil (BBA). Dalam Musharakah Mutanaqisah, bank dan pelanggan berkongsi pemilikan rumah. Setiap bulan, pelanggan beli sikit demi sedikit bahagian bank sehingga akhirnya miliki rumah sepenuhnya.

Pinjaman perumahan konvensional ialah pinjaman bercagar biasa. Bank pinjamkan wang, kenakan faedah, dan rumah jadi cagaran sehingga hutang selesai.

Pelaburan dan Deposit

Pelaburan Islam guna akad Mudharabah (perkongsian untung). Pelanggan jadi pelabur (rabbul mal), bank jadi pengusaha (mudarib). Untung dikongsi ikut nisbah yang dipersetujui. Kalau rugi, pelabur yang tanggung, kecuali bank yang cuai.

Deposit tetap konvensional lebih ringkas: bank janjikan kadar faedah tetap, dijamin pulangan tanpa kira prestasi pelaburan bank.

Istilah yang Betul dalam Perbankan Islam

Satu perkara yang sering mengelirukan: istilah perbankan Islam berbeza daripada konvensional. Bukan sekadar tukar nama; istilah ini menggambarkan struktur transaksi yang memang lain.

Perlindungan Pengguna

Tak kira Islam atau konvensional, deposit anda dilindungi oleh Perbadanan Insurans Deposit Malaysia (PIDM) sehingga RM250,000 bagi setiap pendeposit bagi setiap bank ahli.

Kalau ada masalah, pengguna boleh buat aduan kepada BNM melalui BNMLINK atau BNMTELELINK. Nak sahkan sesebuah institusi kewangan itu berlesen? Guna alat semakan lesen BNM.

Islamic Window

Tak semestinya kena buka akaun di bank Islam penuh. Beberapa bank konvensional turut menawarkan produk kewangan Islam melalui Islamic window, contohnya Maybank Islamic, CIMB Islamic, dan Public Islamic Bank. Islamic window ini tertakluk kepada pengawasan Syariah yang sama seperti bank Islam penuh.

Malaysia ada 16 bank Islam berlesen sepenuhnya di bawah BNM, termasuk Islamic window ini.