Bilakah perbankan Islam bermula di Malaysia?

Akar perbankan Islam Malaysia bermula dengan penubuhan Lembaga Tabung Haji pada 1963 untuk urus simpanan haji secara patuh Syariah. Bank Islam pertama, iaitu Bank Islam Malaysia Berhad (BIMB), ditubuhkan pada 1983.

Apa itu Islamic window?

Islamic window ialah bahagian dalam bank konvensional yang menawarkan produk patuh Syariah. Ia diperkenalkan pada 1993 melalui Skim Perbankan Tanpa Faedah (SPTF), membolehkan bank seperti Maybank dan CIMB tawarkan produk Islam tanpa perlu tubuh bank Islam berasingan.

Apa peranan IFSA 2013 dalam sejarah perbankan Islam Malaysia?

IFSA 2013 menggantikan Akta Perbankan Islam 1983 dan Akta Takaful 1984. Ia menyatukan rangka kerja pengawalseliaan, memperkenalkan perlindungan pengguna lebih kukuh, dan mewajibkan pematuhan Syariah yang lebih ketat untuk semua institusi kewangan Islam.

Sejarah Perbankan Islam di Malaysia: Dari Tabung Haji ke Bank Digital

Malaysia tak jadi hab kewangan Islam dunia secara kebetulan. Ia hasil perancangan lebih 60 tahun, dari satu tabung simpanan haji sehingga jadi negara pertama keluarkan sukuk sovereign dan antara yang terawal lesenkan bank digital Islam. Hari ini, aset perbankan Islam Malaysia bernilai RM1.58 trilion (Julai 2025), mewakili 38.7% daripada jumlah aset perbankan negara. Malaysia kedudukan kedua di dunia selepas Arab Saudi dari segi pertumbuhan bahagian pasaran perbankan Islam.

1963: Tabung Haji, Benih Pertama

Semuanya bermula dengan satu masalah mudah: orang Melayu nak menabung untuk haji, tapi simpanan di bank konvensional bercanggah dengan prinsip Islam sebab melibatkan faedah.

Penyelesaiannya ialah Lembaga Tabung Haji, ditubuhkan pada 1963 hasil cadangan Profesor Ungku Aziz dalam kertaskerjanya “Rancangan Tabung Haji sebagai satu Institusi Kewangan.” Tabung Haji urus simpanan dan pelaburan secara patuh Syariah. Ini bukan bank, tapi ia buktikan bahawa sistem kewangan Islam boleh berfungsi di Malaysia.

1983: Bank Islam Malaysia Berhad (BIMB)

Dua dekad kemudian, kerajaan tubuhkan Bank Islam Malaysia Berhad pada 1 Julai 1983, bank Islam penuh pertama di Asia Tenggara. Penubuhannya hasil momentum daripada Kongres Ekonomi Bumiputera 1980 dan Seminar Konsep Pembangunan dalam Islam 1981. BIMB beroperasi di bawah Akta Perbankan Islam 1983, akta pertama seumpamanya di dunia. Modal permulaan: RM80 juta.

BIMB mula dengan 30 kakitangan perintis di pejabat sementara di Kompleks Jemaah Haji, Subang. Pada akhir tahun kewangan pertama, BIMB ada empat cawangan (Kuala Lumpur, Kuala Terengganu, Kota Bharu, dan Alor Setar) dengan 272 kakitangan. Menjelang 1993, BIMB berkembang kepada lebih 80 cawangan di seluruh negara.

1993: Islamic Window Dibuka

Kerajaan tak mahu perbankan Islam kekal niche. Pada 1993, BNM lancarkan Skim Perbankan Tanpa Faedah (SPTF) yang benarkan bank konvensional tawarkan produk Islam melalui Islamic window.

Ini titik perubahan besar. Tiba-tiba, bank gergasi macam Maybank, CIMB, dan Public Bank boleh tawarkan pembiayaan perumahan Islam, akaun simpanan Wadiah, dan produk Syariah lain. Pasaran berkembang dengan pantas.

1999-2005: Pengukuhan Infrastruktur

Tempoh ini nampak beberapa perkembangan penting:

1999: Bank Muamalat Malaysia ditubuhkan, bank Islam penuh kedua.
2002: Malaysia keluarkan sukuk global sovereign pertama di dunia bernilai USD600 juta.
2004: BNM tubuhkan Malaysia International Islamic Financial Centre (MIFC) untuk tarik pelaburan asing.
2005: Beberapa Islamic window ditingkatkan jadi anak syarikat bank Islam penuh, contohnya CIMB Islamic dan Maybank Islamic.

2013: IFSA, Satu Akta untuk Semua

Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 (IFSA) menggantikan dua akta lama sekaligus, iaitu Akta Perbankan Islam 1983 dan Akta Takaful 1984. IFSA bawa beberapa perubahan besar:

Rangka kerja pengawalseliaan yang lebih ketat
Perlindungan pengguna yang lebih jelas
Kuasa mengikat Majlis Penasihat Syariah BNM diperkukuhkan
Keperluan tadbir urus Syariah yang lebih terperinci

2020-an: Era Digital Islam

Fasa terbaru: bank digital Islam. Pada April 2022, BNM keluarkan lima lesen bank digital: AEON Bank, Boost Bank, GX Bank, KAF Digital Bank, dan GObank. AEON Bank (M) Berhad dilancarkan secara rasmi pada 26 Mei 2024 sebagai bank digital Islam pertama Malaysia. KAF Digital Bank juga patuh Syariah.

AEON Bank menangi anugerah Best Islamic Digital Bank (Global) dan Best Islamic Digital Offering by a Bank (Malaysia) di Islamic Finance News (IFN) Awards 2025. Bank digital Islam tawarkan perbankan patuh Syariah tanpa cawangan fizikal: buka akaun, pindahan wang, pembiayaan, semuanya melalui aplikasi.

Hari ini, Malaysia ada 16 bank Islam berlesen di bawah BNM. Jumlah aset perbankan Islam: RM1.58 trilion (Julai 2025), mewakili 38.7% daripada jumlah aset perbankan. Pembiayaan Islam pula mewakili 47.5% daripada bahagian pasaran keseluruhan pinjaman dan pembiayaan, bernilai RM997.7 bilion. Di peringkat global, Malaysia menyumbang 12% syer pasaran kewangan Islam dunia dengan aset AS$761 bilion (akhir 2024).

Dari Tabung Haji 1963 ke bank digital 2024, perbankan Islam Malaysia berkembang daripada satu tabung simpanan haji kepada sistem kewangan bernilai trilion ringgit dengan 16 bank Islam berlesen dan nisbah modal industri 18.3%, jauh melebihi keperluan pengawalseliaan.