Majlis Penasihat Syariah BNM: Badan Tertinggi Kewangan Islam Malaysia

Setiap kali anda guna produk perbankan Islam (simpanan Wadiah, pembiayaan Murabahah, takaful), ada satu badan yang dah sahkan produk tu patuh Syariah sebelum ia sampai ke tangan anda. Badan itu ialah Majlis Penasihat Syariah (MPS) Bank Negara Malaysia. MPS dipengerusikan oleh Prof. Dr. Ashraf Md Hashim, dengan Prof. Dr. Engku Rabiah Adawiah Engku Ali sebagai Timbalan Pengerusi.

MPS bukan badan penasihat biasa. Ia badan tertinggi kewangan Islam Malaysia yang keputusannya mengikat secara undang-undang ke atas semua 16 bank Islam dan 11 pengendali takaful berlesen BNM.

Kuasa dan Bidang Kuasa MPS

Di bawah IFSA 2013 dan Akta Bank Negara Malaysia 2009, MPS ada kuasa yang besar:

Kuasa mengikat. Semua institusi kewangan Islam di Malaysia wajib patuh kepada keputusan MPS. Bukan cadangan, bukan panduan. Ia kewajipan undang-undang.

Rujukan mahkamah. Kalau ada kes mahkamah atau timbang tara yang melibatkan isu Syariah kewangan Islam, mahkamah wajib rujuk kepada MPS. Keputusan MPS muktamad untuk soal Syariah.

Kelulusan produk. Tiada produk kewangan Islam boleh dilancarkan tanpa kelulusan Syariah. MPS tentukan garis panduan dan prinsip yang Jawatankuasa Syariah setiap bank mesti ikut.

Ahli MPS: Siapa Mereka?

MPS kini dianggotai oleh tujuh ahli yang dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong atas nasihat Menteri Kewangan selepas perundingan dengan BNM. Ahli semasa termasuk:

• Pengerusi: Prof. Dr. Ashraf Md Hashim
• Timbalan Pengerusi: Prof. Dr. Engku Rabiah Adawiah Engku Ali
• Ahli: Datuk Prof. Dr. Mohamad Akram Laldin, Burhanuddin Lukman, Mufti Selangor Datuk Setia Dr. Anhar Opir, Dr. Marjan Muhammad (Timbalan Presiden Penyelidikan INCEIF), dan Dr. Ahmad Basri Ibrahim (Ketua Pengurusan Syariah PNB)

Pada April 2025, BNM melantik dua ahli baharu: Prof. Dr. Amir Shaharuddin dan Prof. Dr. Abdul Rahim Abdul Rahman.

Setiap ahli mesti ada kepakaran dalam sekurang-kurangnya satu bidang:

• Fiqh muamalat (hukum transaksi Islam)
• Usul fiqh (metodologi hukum Islam)
• Ekonomi dan kewangan Islam
• Undang-undang Syariah

Komposisi MPS campuran ulama, ahli akademik, dan pakar industri. Ini pastikan keputusan bukan sahaja benar dari segi Syariah, tapi juga praktikal dari segi operasi perbankan.

Proses Kelulusan Produk

Macam mana satu produk perbankan Islam sampai ke pasaran? Prosesnya ada beberapa lapisan:

Lapisan 1: Pembangunan produk oleh bank. Bahagian produk bank Islam rangka produk baru berdasarkan keperluan pasaran.

Lapisan 2: Semakan Jawatankuasa Syariah dalaman. Setiap bank Islam ada Jawatankuasa Syariah (JKS) sendiri. JKS semak sama ada produk tu patuh prinsip Syariah, akad yang betul digunakan, dan terma kontrak tak bercanggah dengan hukum Islam.

Lapisan 3: Kelulusan BNM. BNM semak dari segi pengawalseliaan: kecukupan modal, pengurusan risiko, perlindungan pengguna.

Lapisan 4: Rujukan kepada MPS jika perlu. Untuk isu Syariah yang baru atau kompleks, JKS bank atau BNM sendiri rujuk kepada MPS untuk keputusan muktamad.

Proses ni pastikan setiap produk yang sampai ke tangan pengguna dah disaring dari sudut Syariah, pengawalseliaan, dan perlindungan pengguna.

Hubungan MPS dengan Jawatankuasa Syariah Bank

MPS dan JKS bank bukan badan yang bertindih. Mereka ada hubungan hierarki yang jelas:

• MPS keluarkan resolusi, garis panduan, dan standard Syariah peringkat nasional.
• JKS bank pastikan operasi harian bank patuh kepada resolusi MPS.
• Kalau JKS bank dan MPS tak sependapat, keputusan MPS mengatasi.
• JKS bank kena lapor kepada lembaga pengarah bank. Ini pastikan tadbir urus Syariah sampai ke peringkat tertinggi pengurusan.

Ahli JKS bank dilantik dengan kelulusan BNM dan mesti memenuhi kriteria kelayakan yang ditetapkan. Seorang ahli JKS tak boleh berkhidmat dalam terlalu banyak institusi pada satu masa untuk elakkan konflik kepentingan.

Kenapa MPS Penting untuk Pengguna?

Sebagai pengguna biasa, anda tak berurusan terus dengan MPS. Tapi setiap produk perbankan Islam dan takaful yang anda guna dah melalui proses pengesahan Syariah yang MPS tetapkan.

Ini berbeza dengan sesetengah negara di mana pematuhan Syariah bergantung pada fatwa individu atau Jawatankuasa Syariah bank tanpa badan pusat. Malaysia guna sistem berpusat: MPS ialah puncak hierarki, dan keputusannya mengikat semua 16 bank Islam berlesen dan 11 pengendali takaful. Kuasa mengikat MPS diperkukuh di bawah Seksyen 56 IFSA 2013, dan mahkamah dan penimbang tara wajib merujuk kepada MPS untuk persoalan Syariah berkaitan kewangan Islam.

MPS juga keluarkan resolusi dan garis panduan yang menjadi rujukan industri. Antara resolusi penting termasuk keharusan penggunaan akad tawarruq teratur (organized tawarruq) dengan syarat ketat, garis panduan hibah dalam produk simpanan, dan standard Syariah untuk sukuk dan pelaburan Islam.